Videos / Fideos

As part of the R&D week, we invited videographer Dave Peate into the rehearsal room so we could give you all a better glimpse into our investigations and process. Here are two videos he recorded: an overview of the project and also an interview with our dramaturg, Branwen Davies. Enjoy!

Fel rhan o’r wythnos ymchwil a datblygu, gwahoddom Dave Peate i’n hystafell ymarfer er mwyn i chi gael y cyfle o wylio ein prosesau archwilio.  Dyma ddwy o’i ffilmiau byr o’r wythnos: trosolwg y prosiect, a chyfweliad gyda’n dramatwrg, Branwen Davies. Mwynhewch!

 

 

Just the Beginning… / Dim ond y Dechrau… by / gan Zoë Waterman

This will be the final blog from our R&D week, reflecting on what we set out to do and where we are now. As Illumine Theatre’s first project the last week had been far more than the sum of its parts – launching ourselves as a company; delving into areas of theatre practice that were entirely new to us; and developing a script that we hope will become the basis of our first full production.

We entered into this R&D period open to the idea that having a deaf character – played by a deaf actor – may not work, or may not be something we felt we could support at this stage. We have left the process convinced that it is absolutely the right thing for the story we are telling in this particular play, and for us as a company. Introducing the thread of congenital deafness to the script has opened up many new possibilities for the story and the mode of storytelling. Working with a deaf actor has opened my eyes as a director and ours as a company to new ways of working and new languages to explore. Working with Maggie Hampton and Jonny Cotsen with support from Disability Arts Cymru and Taking Flight Theatre has allowed us to build relationships with fellow creatives and launch Illumine Theatre in a very supported way. Finally, it feels important politically to launch our company with a clear and visible commitment to equality and accessibility, one which we intend to take through everything we do as Illumine.

We have also left this week having consolidated our collaboration with Professor Jacky Boivin at Cardiff University and with many exciting ideas about how we can take this relationship further as we move forward with the script in partnership with her.

Today we ended the R&D period with a meeting based on the practicalities of how we can move forward with this project into a full production next year. We explored the logistics of budgets and venues, possible future collaborations and marketing strategies with Emma Evans, a fantastic and very experienced producer who was able to help us to see the steps needed to take this project, and Illumine Theatre, on the next stage of our journey.

So, the end of our first project and a very successful R&D, but just the beginning for the play and for Illumine Theatre.

lisaparryrdkirstenmcternan-127

Dyma’r diweddariad diwethaf o’n hwythnos ymchwil a datblygu, er mwyn cnoi cil am yr hyn y ceisiom gyflawni a ble ry ni arni nawr. Roedd yr wythnos ddiwethaf yn wythnos fawreddog i gwmni Theatr Illumine – wrth lansio’r cwmni ac archwilio agweddau o theatr a oedd yn hollol newydd inni, a datblygu sgript gobeithiwn fydd yn sail i’n cynhyrchiad cyntaf.

Dechreuom y cyfnod hwn o ymchwil a datblygu heb wybod yn iawn a buasai cael cymeriad – ac actor – byddar yn gweithio, neu yn rhywbeth y byddem yn gallu ei gefnogi ar hyn o bryd. Wrth orffen y broses, rydym yn sicr mai dyma yw’r ffordd gywir i adrodd yr hanes yn y ddrama hon i ni fel cwmni.  Mae cyflwyno’r cysyniad o fyddardod gwybyddol yn y sgript wedi cynnig nifer o bosibiliadau gwahanol i’r modd o adrodd y stori, yn ogystal â’r hanes ei hun. Beth sydd wedi bod yn agoriad llygad imi fel cyfarwyddwr ac i ni fel cwmni yw gweithio gydag actor byddar, sydd wedi datgloi ffyrdd ac ieithoedd newydd i’w harchwilio.  Mae gweithio gyda Maggie Hampton a Jonny Cotsen gyda chymorth Celfyddydau Anabledd Cymru a theatr Taking Flight wedi ein galluogi i adeiladu perthynas gyda phobl greadigol ac ennyn y gefnogaeth angenrheidiol er mwyn lansio Theatr Illumine.Yn olaf, mae’n teimlo’n bwysig yn wleidyddol i lansio ein cwmni gydag ymroddiad clir ac amlwg i gydraddoldeb a chynhwysiant, ac rydym am barhau i gadw’r gwerthoedd yma’n greiddiol i bob dim ni’n cyflawni fel Illumine.

Rydym hefyd wedi adeiladu ar ein perthynas newydd gyda’r Athro Jacky Boivin o Brifysgol Caerdydd yr wythnos hon, a gennym nifer o syniadau cyffrous ynglŷn â sut gallwn ni ddatblygu’r bartneriaeth yma wrth i ni symud y sgript hon yn ei blaen.

Heddiw fe orffennom y cyfnod ymchwil a datblygu gyda chyfarfod ynglŷn ag ymarferoldeb sut y gallwn ni symud y prosiect hwn ymlaen i gynhyrchiad llawn y flwyddyn nesaf. Ymchwiliom oblygiadau cyllideb a lleoliadau, gydweithredu posib yn y dyfodol a strategaethau marchnata gydag Emma Evans, cynhyrchydd profiadol ffantastig a galluogodd ni i weld y camau nesaf sydd angen ar y prosiect, ac i Theatr Illumine, er mwyn gwireddu’r cam nesaf ar ein taith.

Felly dyna ddiwedd ein prosiect cyntaf a diwedd ar gyfnod llwyddiannus iawn o ymchwil a datblygu – sydd megis dim ond y camau cyntaf i’r ddrama a’r cwmni Illumine ei hun.

Sound and Light / Sain a Golau by / gan Zoë Waterman

Lights up. The sound of something like a wave – quiet at first but increasing in volume. It’s the sound of static, white noise, almost like radio interference. It’s overwhelming, encouraging us to search within it for escape.

There it is – faint at first, but increasingly loud. It’s a fetal heartbeat – fast, determined, like a predator coming for us. It’s relentless. The lights flicker and die.

Lisa’s play has sensory scenes at the start of each act, the above stage direction makes up Act 1 Scene 1. This week we have been exploring how the language of these scenes informs the rest of the play, and how we might explore the role of light and sound in telling our story. Elanor Higgins joined us for a day of rehearsals and talked about how lighting might be used and how it could play a part in making the soundscapes in the play accessible to deaf audience members.

It was really exciting think about the range of possibilities available-

– how can darkness help us explore disorientation and a need to escape?

– could moving / swirling lights play a part?

– how can colour help?

– how might we use captioning in these scenes?

Meanwhile, Ed Lewis started to play with sound ideas and created an initial sketch of how this scene might sound.

lisaparryrdkirstenmcternan-072

 

Golau!  Mae sŵn megis ton yn atseinio’n dawel ac yna’n fwy uchel.  Sŵn gwyn, sŵn statig, radio yn chwilio am orsaf…mae’n ormod i wrando arno, yn ein hannog i geisio dianc rhagddo oddi ei fewn.

 A dyna hi. Yn dawel yn gyntaf, ond yna’n cryfhau yn raddol.  Calon sy’n curo – yn gyflym, ac yn benderfynol; calon baban yn carlamu fel anifail ysglyfaethus ar ruthr: yn ddi-droi-nôl.  Mae’r goleuadau yn dechrau pallu ac yna’n peidio’n gyfangwbl.

Mae gan ddrama Lisa golygfeydd i’r synhwyrau cyn pob act, ac enghraifft yw’r uchod o ddechrau Act 1.  Yr wythnos hon rydym wedi bod yn ymchwilio sut mae iaith y golygfeydd yma’n effeithio ar weddill y ddrama, a sut y gallwn ni archwilio defnyddio golau a sain er mwyn adrodd ein stori.  Ymunodd Elanor Higgins gyda ni am ddiwrnod o ymarferion a siaradodd am sut gall golau cael ei ddefnyddio yn seinluniau yn y ddrama i gynnwys cynulleidfa fyddar.

Mi oedd yn hynod gyffrous i ystyried yr ystod o oblygiadau posibl –

– sut gall tywyllwch ein helpu i archwilio’r angen i ddianc o ddryswch?

– gall goleuadau symudol sy’n swyrlïo chwarae rhan?

– sut y gall lliw fod o gymorth?

– sut y gallwn ni ddefnyddio isdeitlau yn y golygfeydd yma?

Yn y cyfamser, dechreuodd Ed Lewis chwarae gyda syniadau sain a chreodd sgets ddechreuol bydd ar gael  i ni rannu gyda chi cyn bo hir.

 

Writing Science / Ysgrifennu Gwyddoniaeth by / gan Lisa Parry

lisaparryrdkirstenmcternan-107
Lisa Parry

Science. I’m never sure if I’m supposed to like it. The arts and science have been polarised in the public consciousness for generations. And theatre’s messy. It likes to jump in and get mucky. Science is clean, sterile, with no ethics other than those we choose to bring to it. I’ve seen science put on stage in a way that’s cleaned theatre up: made it less about character and more about factual recitation. It was fascinating to watch but didn’t interest me as a writer. But the human dynamics behind scientific issues, the implications of a scientific advance on someone walking down the street… That’s my bag.

There’s a truth behind the statement ‘write what you know’. But as a writer you can go anywhere, write about anything – as long as you do your research. If you’re not the expert on something, then turn yourself into one or you’ll lose an audience member who is and never pull them back into the narrative. In a play featuring gamete donation, that meant one thing for me: research.

I’ve trawled through press articles, consulted websites, fired off questions to press offices. Gamete donation is a hot topic and, as a writer, I believe I have a responsibility to those with first-hand experience. I wanted an expert to consult on the script, for fact checking and also opinion. I couldn’t believe my luck when I contacted Cardiff University and was told they had on their staff Jacky Boivin, professor of health psychology who is an expert in this field. We now have a close collaboration which is beyond helpful and I’m massively grateful for her input.

Issues continue to evolve and to keep the piece current, the research never really stops. But there’s a question over how much to include. For example, one of the characters in the play is a scientist, working on projects such as embryo incubation for countries with high HIV rates in Africa. It’s important for me to know that to write him; it may well be important for the director and actor. But for the audience, it’s probably one strand too many, holding back the action.

I hope a production will bring a scientific audience into the theatre, with post-show talks and discussions. Both the arts and science investigate what it means to be human. Bringing them together can only be a good thing.

 

 

lisaparryrdkirstenmcternan-107
Lisa Parry

Gwyddoniaeth – dydw i byth yn siŵr os ydw i fod ei hoffi neu beidio.  Mae’r celfyddydau a’r gwyddorau wedi cael eu pegynu yn ymwybyddiaeth y cyhoedd am genedlaethau.  Anniben

ydy theatr yn y pen draw; mae’n hoff o neidio i mewn tan ei bod hi’n fwd i gyd.  Mewn gwrthgyferbyniad â hynny, mae gwyddoniaeth yn gallu ymddangos mor bur ei bod hi’n ddi-enaid, ond heb unrhyw foesau heblaw’r rhai rydym yn dewis i’w dilyn.  Rydw i wedi gwylio gwyddoniaeth yn cael ei llwyfanni mewn dull diffrwyth sydd wedi creu theatr nad oedd am gyfleu’r cymeriadau ond yn hytrach oedd am adrodd ffeithiau. Oedd, mi oedd yn ddeniadol i wylio ond ni wnaeth fy niddori fel dramodydd.  Ond mae’r dynamig dynol, cudd y tu ôl i broblemau gwyddonol – a sut gall cynnydd gwyddonol effeithio unrhywun sy’n cerdded i lawr y stryd – ie dyna fy myd i.

Mae yna wirionedd y tu ôl i’r cysyniad “ysgrifennwch yr hyn y gwyddoch”.  Ond, fel dramodydd, gallwch fynd unman, ac ysgrifennu ambiti unrhywbeth – dim ond eich bod chi’n gwneud eich gwaith ymchwil.  Os nad ydych chi’n arbenigwr yn eich maes dewisol, gwell i chi ddysgu’n gyflym, neu beryg i chi golli aelod o’r gynulleidfa na fydd wedyn am ddychwelyd i’r naratif yn yr un modd brwd.  Felly mewn drama am gynnig gamet, roedd hyn yn golygu dim ond un peth : ymchwil pellach.

Rydw i felly wedi ymweld ag erthyglau, ymgynghori gyda gwefannau, a hela cwestiynau di-ri at swyddfeydd i’r wasg. Mae rhoddion gamet yn dipyn o daten boeth ar hyn o bryd, felly fel dramodydd, credaf fod gen i’r cyfrifoldeb o geisio adlewyrchu profiadau personol.  Roeddwn i am gael arbenigwr am ymgynghoriad sgript, er mwyn sicrhau ffeithiau a hefyd barn proffesiynol.  Felly, nid oeddwn i’n gallu credu pa mor lwcus oeddwn i wrth imi gysylltu â’r brifysgol leol yng Nghaerdydd o glywed bod ganddynt arbenigwr yn y maes sef Jacky Boivin, athro mewn Seicoleg Iechyd. Gennym nawr gydweithredu agos sydd yn gefn sylweddol imi ac mi rydw i felly’n ddiolchgar tu hwnt iddi.

Mae’r maes yn parhau i esblygu a dydi’r ymchwil i gadw’r darn yn gyfredol byth yn dirwyn i ben. Ond, mae yna gwestiwn am faint i gynnwys. Er enghraifft, mae un o’r cymeriadau yn y ddrama yn wyddonydd sy’n gweithio ar brosiectau megis cadw embryonau i wledydd sydd â niferoedd mawr o bobl yn dioddef o HIV/AIDS.  Mae’n bwysig imi wybod hynny er mwyn ysgrifennu ei linellau, ac mae hyn o siwr o fod yn bwysig i’r cyfarwyddwr a’r actor hefyd.  Ond i’r gynulleidfa, mae hyn yn debyg o fod yn fanylyn diangen, sy’n wendid o ran cyfleu’r ddrama.

Gobeithiaf fydd cynhyrchiad yn dod â chynulleidfa wyddonol i’r theatr, gyda sgwrs a thrafodaethau i ddilyn wedi’r sioe hefyd.  Wedi’r cyfan, trin a thrafod sut beth yw hi i fod yn berson yw diben gwyddoniaeth a’r celfyddydau; mae’n rhaid bod e’n beth da felly i’w cyfuno.

Script Changes / Newid y Testun by / gan Lisa Parry

aaaapicLeonardo da Vinci said ‘art is never finished, only abandoned’ and I think the same is true of plays. I’ve watched work morph on stage, from preview to press night and beyond – the text changing, sometimes massively. But I think the trick is knowing when to abandon a piece of work as complete and when to recognise that it needs changing, not tweaking.

If done well, I think one script change will reverberate through the entire text, a bit like how changing a vibration on one string of a violin will impact on vibrations through the entire instrument and change the note heard. Any textual change has consequences. I knew this when we decided to introduce cognitive deafness to the script. The point of the week was to see if it thematically worked. At the start, we really didn’t know if it would or not; it was a true exploration. But it has worked. It’s there to stay. And that means a very solid rewrite.

It’s the part of the process I love most. The rush of relief after finishing a first draft is always exhilarating but I adore rewriting. I know these characters so well now I’m really looking forward to spending some time alone with them, living with them full time in my head. Also, with this one, it’s not too daunting a task. We made plenty of changes to the script in the room, thanks to our phenomenal actors. A wise playwright once said to me – if an actor complements your script, ignore them. If they tell you they don’t understand why you’ve written a line of dialogue or feel no motivation to follow your stage direction to move to a door, you write that down. You fix it. Because actors know their stuff and they don’t tell you those things lightly.

And so now I have a much-scribbled on script and will soon create a new file on my laptop and get cracking. There are still some things to solve: I’m not quite sure on one bit in Act 4; I’m wondering how to write some sensory scenes between the acts so they have a consistent narrative and are accessible to the deaf community whilst also pulling in hearing audiences in the play. But they’re exciting challenges and solving them and reshaping the piece a little will result in a much better script for the rehearsal room. And knowing that, thanks to a week of work with various practitioners, is a lovely place from which to start.

 

cropped-aaaapic.jpg

Fel awgrymodd Leonardo da Vinci ei hun ‘does dim modd gorffen celf, dim ond rhoi’r gorau iddi’ ac mi gredaf fod yr un peth yn wir am ddramâu.  Rydw i wedi gwylio gwaith yn newid ar lwyfan o’r rhagolwg i noson y wasg – yn wir mae’r testun yn newid o hyd, weithiau’n sylweddol.  Ond, credaf taw y tric – os oes yna dric – yw i wybod pryd i roi’r gorau i ddarn o waith sydd wedi cyrraedd ei lawn dwf, a pha bryd mae angen mwy nac ond mân newidiadau.

Os yw’r newid yn un effeithiol, dw i yn credu gall un newid bach o ran geiriad y testun adlewyrchu drwy’r holl ddarn o waith –  ddim yn annhebyg i’r cysyniad bod newid un nodyn ar y ffidil er mwyn ei chwarae gyda vibrato yn gallu effeithio ar timbre yr holl gerddoriaeth o’i gwmpas. Felly fe fydd gan unrhyw newidiadau o ran testun effeithiau pendant ac mi oeddwn i yn deall hynny wrth inni benderfynu cyflwyno byddardod gwybyddol i’r sgript.  Pwynt yr wythnos ddiwethaf oedd ymarfer ac ymchwilio go iawn er mwyn gweld a oedd yn gweithio fel thema achos ar gychwyn yr wythnos, doedd hynny ddim yn amlwg. Ond, dda gen i ddweud bod y thema yn gweithio ac yma o hyd.  Er, golyga hyn gwaith golygu o ddifri.

Hwn yw’r proses caraf fwyaf.  Mae’r rhyddhad wrth orffen y drafft cyntaf yn gyffrous, ond dw i wrth fy modd yn dychwelyd at y testun er mwyn golygu ac ail-ysgrifennu.  Dw i’n adnabod y cymeriadau mor dda erbyn hyn fy mod i’n edrych ymlaen at dreulio amser gyda nhw yn llawn amser ar fy mhen fy hun – ac yn fy mhen fy hun.  Hefyd, gyda’r darn o waith yma, dydi hynny ddim o reidrwydd yn mynd i fod yn ormod o ben tost; gwnaethom newidiadau lu i’r testun yn yr ystafell ymarfer, diolch i’r actorion gwych.  Mi ddwedodd dramodydd doeth imi unwaith: os yw actor am roi clod i dy sgript, anwybydda nhw.  Ond, os maen nhw’n dweud nad ydyn nhw’n deall pam yr ydych chi wedi ysgrifennu llinell o ddeialog – neu’n teimlo’n reddfol na ddylen nhw ddilyn eich cyfarwyddiadau llwyfan i symud tuag at y drws – yna ysgrifenna hynny lawr.  Trwsia fe.  Achos nid ar chwarae bach mae actorion yn rhannu’r pethau yma; maent yn adnabod eu crefft.

Felly gen i sgript â sgrapiau o wybodaeth trosti, a chyn hir byddaf yn agor ffeil newydd ar fy ngliniadur er mwyn mynd amdani eto.  Oes, mae yna ambell i broblem i ddatrys: dydw i ddim yn sicr am un rhan o’r bedwaredd act, a dw i’n ceisio dyfalu sut gallaf ychwanegu golygfeydd ‘synhwyraidd’ rhwng yr actau fel bod ganddynt stori gyson er mwyn ategu profiad y gymuned fyddar yn ogystal â thynnu’r gynulleidfa llawn clyw i mewn i’r perfformiad. Heriau difyr, a bydd eu datrys yn fy ngalluogi i ailwampio’r darn ymhellach er mwyn sicrhau sgript llawer yn well i’n hymarfer nesaf.  Mae gwybod hynny,  ar ôl wythnos o waith gyda mewnbwn gan nifer fawr o gyfranogwyr gwahanol, yn le da iawn i fod. 

Deafness and Performance / Byddardod a pherfformiad by / gan Shawna Workman

lisaparryrdkirstenmcternan-004
Shawna Workman

It has been a fantastic week working with Illumine Theatre. I was lucky to get the chance to play the role of Mary who is deaf. I was born hearing, however when I was a baby, barely even six months, I had meningitis. As a result, I’m deaf in my right ear and unable to hear high frequency sounds in my left ear. Growing up, I wanted to be able to do everything a hearing person can; I didn’t want the disability to limit anything.

I started performing professionally at the age of 16 – mostly in films with hearing characters to portray. Last year, I did a short film about a deaf girl who used BSL and her journey of integrating into mainstream school. I find it great being able to play characters that have hearing problems equal to my own or worse. It gives me the chance to show my disability and allows other deaf people and communities to see that you can do anything and that steps are being taken to show disabilities on stage and screen.

My character, Mary, relies on lip reading. She’s confident about her disability which is refreshing to see. It was interesting exploring the ways she would have a typical conversation with someone – how easily some people forget about the hearing issue as it isn’t visible and how vulnerable she is. Mary can’t hear when someone is approaching; if they turn their head and she can’t see their lips, she loses any chance of communicating. But again and again throughout the play, she doesn’t let it faze her or stop her doing what she wants.

As far as I’m aware, deaf characters are not shown frequently in plays. In my experience of going to the theatre, you don’t see any deaf roles.  I do think it’s important for there to be deaf roles.  It adds another layer. It can also provide a message to the audience – hearing and non-hearing – that there are ways to communicate and a hearing aid or a disability shouldn’t affect this.

lisaparryrdkirstenmcternan-004 Mae hi wedi bod yn wythnos wych yn gweithio gyda Theatr Illumine.  Bues i’n ddigon ffodus i gael y cyfle i chwarae rôl Mary – sydd yn fyddar. Roeddwn i’n gallu clywed pan gefais i fy ngeni, ond yn anffodus wedi imi gael fy nharo yn wael gan lid yr ymennydd fe gollais innau fy nghlywYn sgil hynny, rydw i’n fyddar yn fy nghlust dde a methu clywed synau amledd uchel yn fy nghlust chwith

Pan oeddwn i’n prifio roeddwn i am wneud pob dim mae person sy’n gallu clywed yn ei wneud; doeddwn i ddim am i’r anabledd fy rhwystro.  Dechreuais berfformio yn broffesiynol pan oeddwn i’n 16 mlwydd oedgan fwyaf yn portreadu cymeriadau ffilm sydd efo’r gallu i glywedY llynedd, mi wnes i ffilm fer am ferch fyddar a oedd yn defnyddio iaith arwyddo yn ei thaith i integreiddio i mewn i ysgol brif ffrwdRydw i wir yn mwynhau gallu chwarae cymeriadau sydd efo problemau clyw sydd cyn waeled – neu’n waeth– na fy rhai i Mae’n fy ngalluogi i arddangos fy anabledd ac i ganiatáu pobl, a chymunedau, byddar i weld bod unrhywbeth yn bosib; a bod camau yn cael eu cymryd ddangos anableddau ar y llwyfan a’r sgrîn.

Mae fy nghymeriad i, Mary, yn dibynnu ar ddarllen gwefusau ac yn hyderus am ei hanabledd, sydd yn braf i weld.  Roedd yn ddifyr archwilio sut y buasai hi’n cyfathrebu gyda rhywun arall: pa mor hawdd mae ambell un yn anghofio am ei thrymder clyw gan nad yw’n weledol, a pha mor fregus mae hi felly.  Nid yw Mary’n gallu clywed pobl yn agosáu; os maent yn troi eu pen nid yw hi’n gallu gweld ei gwefusau ac yn colli’r sgwrsEr hyn, tro ar ôl tro yn ystod y ddrama, nid yw hyn yn ei siglo hi rhag ei dymuniadau a dyheadau, na chwaith yn ysgwyd ei hyder.

Hyd y gwn i, nid yw cymeriadau byddar yn cael eu portreadu’n aml mewn dramâu; yn sicr nid ydw i wedi gwylio unrhyw gymeriadau byddar yn ystod fy ymweliadau i â’r theatr.  Credaf fod hi’n bwysig bod yna gymeriadau byddar; mae’n gallu ychwanegu haenen arall o ystyr.  Yn ogystal, mae’n cyflenwi neges i’r gynulleidfa – boed nhw’n clywed neu beidio – bod yna amryw ffyrdd o gyfathrebu a ni ddylai teclyn gwrando nac anabledd rwystro hynny.

The Dramaturg’s View / Golwg y Dramatwrg by /gan Branwen Davies

lisaparryrdkirstenmcternan-104
Dr Branwen Davies

It’s been a productive R&D week this week with Illumine Theatre. I was fortunate enough to sit in and offer some dramaturgical input. As a dramaturg there is space to contextualize the world of the play, establish connections within the text and identify areas to clarify.

I was familiar with earlier drafts of the play and it’s been an interesting journey already seeing this play develop and grow then head off in different directions. This week gave me the opportunity to revisit the play with rigorous curiosity and be an objective observer.

I’m excited by the project because it delves in to a future that is unknown. It plays with subjects we are  touching upon today  that will have huge implications on our future socially, politically and environmentally.

There are so many interesting and fascinating themes in this play and aspects that you want to delve into  deeper and ask numerous questions about. However it is also important to look at the dramatic possibilities these themes  present and not be confined to sharing information and presenting facts.

Lisa is a strong writer and the play is extremely well written however this week has been an opportunity to unpick it all and dissect, question and discuss. Fresh perspectives and opinions have been useful to seek the heart of the play. We were able to see what elements are needed and what elements are crowding the story or making the story lose it’s urgency or lose the audience’s interest. It’s been an opportunity to edit aspects that perhaps were echoes from previous drafts and no longer relevant but also an opportunity to discover  new threads and possibilities that have come to light with conversation and constant questioning and discussing. It has also been an opportunity to play and experiment a little. Gaining expert knowledge regarding deafness, sperm donation and genetics has been invaluable in the process but it has also been vital to find a way of weaving these themes and subjects in to the writing and keeping it alive and for it to resonate dramatically.

I look forward to seeing in what direction the play heads off to next.

 

 

lisaparryrdkirstenmcternan-104
Dr Branwen Davies

Mae hi wedi bod yn wythnos ymarfer a datblygu gynhyrchiol iawn gyda Illumine Theatre.
Bum yn ffodus i gael eistedd yn yr ymarferion a chynnig adborth a sylwadau. Fel dramatwrg roedd yn gyfle i mi roi byd y ddrama mewn cyd-destun, sefydlu cysylltiadau a nodi ble mae angen crynhoi y testun neu angen mwy o eglurhad.

Roeddwn eisioes yn gyfarwydd gyda drafftiau cynnar y ddrama ac mae hi wedi bod yn ddifyr gweld y ddrama yn datblygu a thyfu ac yn mynd ar wahanol drywyddau. Galluogodd yr wythnos hon i mi ailymweld a’r ddrama gyda chwilfrydedd newydd a rhoi gogwydd wrthrychol i’r datblygiadau.

Mae’n ddrama gyffrous gan ei fod yn ymwneud a’r dyfodol annelwig. Mae’r ddrama yn cyffwrdd a phynciau sydd yn berthnasol i ni heddiw ond a fydd yn cael effaith enfawr yn yr hirdymor yn gymdeithasol, gwleidyddol ac yn amgylcheddol.

Mae yna sawl thema difyr a diddorol ac agweddau mae rhywun eisiau treulio amser yn tyrchu’n ddyfnach iddynt a holi a chwestiynnu ond mae’n bwysig hefyd edrych ar bosibiliadau dramatig y themâu a’r ffordd orau i’w defnyddio heb gael ein cyfyngu i rannu gwybodaeth a chyflwyno ffeithiau yn unig.

Mae Lisa yn ddramodydd profiadol ac mae’r testun yn un pwerus ond mae’r wythnos hon wedi ein galluogi i ddatod, astudio, cwestiynnu a thrafod yn fanwl holl agweddau’r ddrama. Mae gogwyddau newydd a barn gwahanol wedi bod yn ddefnyddiol i ddod o hyd i galon y ddrama. Fe alluogodd ni i weld pa elfennau oedd eu hangen a pha elfennau nad oedd eu hangen a oedd o bosib yn cymhlethu’r stori neu’n colli diddordeb y gynulleidfa. Mae wedi bod yn gyfle i olygu tameidiau oedd yn gysgodion o hen ddrafftiau ac ddim yn berthnasol bellach ond hefyd yn gyfle i ddod o hyd i syniadau a chysylltiadau a phosibiliadau newydd drwy drafod a chwestiynnu cyson. Mae hefyd wedi bod yn gyfle i chwarae ac arbrofi tipyn.

Mae cael mewnbwn arbenigwyr ym maes clyw, rhodd sperm a geneteg wedi bod yn amhrisiadwy yn y broses one mae hefyd wedi bod yn bwysig gweu y themâu a’r pynciau hyn i’r testun gan gadw’r testun yn fyw ac yn berthnasol yn ddramatig.

Rydw i’n edrych ymlaen i weld sut bydd y ddrama yn datblygu’n bellach.